Verbindende communicatie

We geven vaak advies, uitleg of geruststelling, terwijl de ander vooral verlangt om gehoord en begrepen te worden. Aan de hand van voorbeelden uit de verpleegkunde ontdek je hoe empathisch luisteren ruimte kan maken voor begrip, zelfinzicht en verbinding.

Ken je de frustratie van je niet gehoord te voelen door een arts of in het ziekenhuis? Hoe kan het beter?

Beste lezer,

Misschien heb je het zelf al meegemaakt. Je ligt in het ziekenhuis, of je gaat met een klacht naar een arts, en je hebt het gevoel dat er niet echt naar je geluisterd wordt.

Je probeert uit te leggen wat je voelt of waarover je je zorgen maakt, maar krijgt al snel een antwoord, een uitleg of een geruststelling. Misschien is de zorgverlener vriendelijk en doet die zijn best, maar toch blijf je met het gevoel zitten dat je niet echt begrepen bent.

Dat kan behoorlijk frustrerend zijn. Zeker wanneer je ziek bent, pijn hebt of je kwetsbaar voelt.

Maar hoe anders kan het verlopen wanneer iemand even de tijd neemt om werkelijk te luisteren?

Joan Klagsburn toont in een interessant artikel, an de hand van eenvoudige voorbeelden, hoe een andere manier van luisteren iets wezenlijks kan veranderen in het contact tussen een verpleegkundige en een patiënt.

Een patiënt die boos of angstig reageert, krijgt niet meteen een uitleg, geruststelling of advies. De verpleegkundige probeert eerst te begrijpen wat er in hem omgaat en geeft terug wat ze hoort. Daardoor ontstaat er ruimte voor iets anders: de patiënt voelt zich begrepen en kan soms zelf beter ontdekken wat hij nodig heeft.

Het artikel bespreekt twee ‘praktijken’ die kunnen bijdragen aan meer verbinding in de zorg.

Actief luisteren en focusing.

Hoewel het artikel over de verpleegkunde gaat, reikt de betekenis ervan veel verder.

Wat we hier leren over het luisteren naar patiënten, kunnen we ook toepassen in onze relaties, in het onderwijs, op het werk en in ons dagelijks leven.

Want ook daar gebeurt het voortdurend dat we reageren op wat iemand zegt, zonder werkelijk te begrijpen wat die persoon ervaart.

Het kan ook anders.

Ik wil met jullie in twee artikels enkele van de inzichten delen uit deze tekst.

In dit eerste deel gaan we dieper in op actief luisteren. Wat houdt het precies in? En hoe kan zo'n eenvoudige verandering in onze manier van luisteren zoveel verschil maken?

Een patiënt vraagt om meer pijnmedicatie

Een patiënt drukt op de oproepknop. Wanneer de verpleegkundige binnenkomt, vraagt hij dringend om meer pijnmedicatie.

De verpleegkundige legt uit dat hij pas over twee uur een volgende dosis mag krijgen. De patiënt is duidelijk overstuur, maar zegt niets meer.

Ze vraagt of hij televisie wil kijken. Hij antwoordt van niet en de verpleegkundige gaat verder naar haar volgende patiënt.

Dit soort situaties doet zich dagelijks voor in ziekenhuizen. Maar het gesprek had ook anders kunnen verlopen:

Patiënt: Ik heb meer pijnmedicatie nodig.

Verpleegkundige: Volgens je dossier mag je pas over twee uur een volgende dosis krijgen. Maar vertel eens, wat is er aan de hand? Hoe voel je je op dit moment?

Patiënt: Eigenlijk heb ik op dit moment geen pijn. Ik ben gewoon bang dat de pijn zal terugkomen voordat ik opnieuw medicatie mag krijgen.

Verpleegkundige: Dus je bent bang dat de pijn opnieuw zal beginnen en dat je dan geen medicatie zult hebben om die te verlichten.

Patiënt: Ja, ik ben echt bang. De vorige keer was het verschrikkelijk. De pijn was zo hevig.

Verpleegkundige: Ik ben blij dat je me dit vertelt. Ik vraag me af of er, naast extra medicatie, nog iets anders zou kunnen helpen met die angst.

Patiënt: Alleen al erover praten en merken dat je me begrijpt, helpt om de angst wat te verminderen. Zou je over een uur nog eens kunnen komen kijken hoe het met me gaat?

De betekenis van empathisch luisteren

Wanneer verpleegkundigen veel patiënten moeten verzorgen en weinig tijd hebben, wordt communicatie soms beperkt tot het beantwoorden van vragen en het geven van informatie of instructies.

Maar goede zorg vraagt meer dan dat.

Het gaat niet alleen om het uitwisselen van feitelijke informatie, maar ook om aandacht voor de gevoelens en de innerlijke beleving van de patiënt.

Dat begint met onze houding: iemand aankijken, ons naar die persoon richten en met een open, uitnodigende houding aanwezig zijn.

Maar het vraagt ook de bereidheid om werkelijk te luisteren naar wat iemand ervaart.

Een van de eenvoudigste manieren om dat te doen, is actief luisteren.

Bij actief luisteren proberen we niet alleen te begrijpen wat iemand zegt, maar ook wat die persoon voelt en wat er achter de woorden schuilgaat.

We geven vervolgens terug wat we gehoord hebben, zodat de ander kan nagaan of we hem of haar goed begrepen hebben.

We proberen niet te analyseren, te oordelen of onmiddellijk advies te geven.

We proberen te begrijpen.

Dat kan iemand helpen om zich werkelijk gehoord en begrepen te voelen.

Klagsbrun beschrijft hoe dit soort luisteren kan bijdragen aan minder angst, minder klachten over zorgverleners en een grotere bereidheid om het behandelplan te volgen.

Een boze patiënt

Stel dat een patiënt met hartproblemen voortdurend klaagt en boos reageert.

Als verpleegkundige zou je geneigd kunnen zijn om zijn kamer te vermijden of zo snel mogelijk weer buiten te gaan.

Maar er is ook een andere mogelijkheid.

Patiënt: Waar blijft die dokter? Ze zei dat ze deze ochtend zou langskomen. En het heeft twaalf minuten geduurd voordat je op mijn oproep reageerde. Ik druk niet voor mijn plezier op die knop, hoor.

Verpleegkundige: Ik hoor dat je vandaag erg ongeduldig bent en dat alles hier voor jouw gevoel heel traag verloopt. Dat moet moeilijk zijn. Ik kan me voorstellen dat je gefrustreerd bent.

Patiënt: Natuurlijk ben ik gefrustreerd! Ik heb het gevoel dat ik hier gewoon een nummer ben.

Verpleegkundige: Dus wanneer je zo lang moet wachten, voelt het alsof we niet echt om je geven.

Patiënt: Er zijn wel een paar goede verpleegkundigen, zoals jij. (Hij zwijgt even en denkt na.) Maar ik ben inderdaad gefrustreerd. En hier in dat bed moeten blijven liggen, maakt dat ik me behoorlijk machteloos voel.

Verpleegkundige: Kun je bedenken wat je zou kunnen helpen met dat gevoel van frustratie en machteloosheid wanneer je moet wachten?

Patiënt: Eigenlijk merk ik dat de tijd sneller voorbijgaat als ik iets interessants te lezen heb. En het helpt ook wanneer je af en toe eens langskomt.

Verpleegkundige: Dan zorgen we ervoor dat je iets boeiends te lezen hebt. En ik kom voor het einde van mijn dienst nog eens bij je langs. Ik begrijp dat het heel frustrerend kan zijn om zo te moeten wachten.

De kunst van het actief luisteren

Actief luisteren is een manier om ruimte te maken voor de gedachten en gevoelens van iemand anders, zonder die persoon te onderbreken of in een bepaalde richting te sturen.

In zijn eenvoudigste vorm luisteren we naar wat iemand zegt, geven we terug wat we gehoord hebben en gaan we na of we het goed begrepen hebben.

Maar we kunnen ook een stap verder gaan en proberen te horen welke gevoelens en betekenissen achter de woorden schuilgaan.

Neem bijvoorbeeld een patiënt die zegt:

Patiënt: Ik ben heel bang voor de ingreep van morgen.

Een typische reactie zou kunnen zijn:

Verpleegkundige: Het komt wel goed. De dokter voert deze ingreep honderden keren per jaar uit.

Dat is ongetwijfeld goed bedoeld. We willen de ander geruststellen.

Maar door zo te reageren, gaan we voorbij aan wat de patiënt op dat moment ervaart.

Een empathische reactie zou kunnen zijn:

Verpleegkundige: Je bent bang voor de ingreep. Wil je me vertellen wat je er precies zo beangstigend aan vindt?

Door op die manier te luisteren, geven we de patiënt de ruimte om zijn gevoelens en zorgen verder te onderzoeken en onder woorden te brengen.

Dat kan een diepgaande ervaring zijn, zeker in een ziekenhuisomgeving waar mensen zich soms eenzaam, kwetsbaar of onzichtbaar voelen.

Wanneer iemand werkelijk naar ons luistert, kan dat ons helpen om beter te begrijpen wat er in ons leeft.

Soms gebruiken we woorden die onze diepere gevoelens verbergen, zelfs voor onszelf. Empathisch luisteren kan ons helpen om die gevoelens en hun betekenis geleidelijk te ontdekken.

Maar wat als iemand niet weet wat hij voelt?

Tot nu toe ging het over situaties waarin patiënten hun gevoelens en zorgen onder woorden kunnen brengen.

Maar wat als iemand zichtbaar overstuur is en op de vraag hoe het gaat alleen antwoordt: "Goed", "Het gaat wel" of "Ik weet het eigenlijk niet"?

Wanneer iemand erg gestresseerd is of zich kwetsbaar voelt, is het niet altijd gemakkelijk om toegang te krijgen tot de eigen gevoelens, laat staan om ze onder woorden te brengen.

Soms voelen we dat er iets niet goed zit, zonder precies te weten wat.

En soms zijn onze gevoelens zo intens dat we erdoor overspoeld worden.

Hoe kunnen we dan luisteren naar wat er in ons leeft?

Dat brengt ons bij Focusing.

In het tweede deel: luisteren naar onze eigen innerlijke ervaring

In het tweede deel van deze blogpost ga ik dieper in op Focusing. Het is een manier om te luisteren naar onze eigen innerlijke ervaring.

Klagsbrun beschrijft hoe Focusing patiënten kan helpen om beter om te gaan met stress, angst en moeilijke gevoelens.

Maar deze benadering is niet alleen interessant voor patiënten.

Ook verpleegkundigen worden dagelijks geconfronteerd met situaties die hen raken. Ze ervaren stress, machteloosheid, frustratie of verdriet. Soms hebben ze nauwelijks tijd om stil te staan bij wat al die ervaringen met hen doen.

Focusing kan hen helpen om aandacht te geven aan hun eigen innerlijke ervaring en op een andere manier met die gevoelens om te gaan.

En dat raakt ook aan iets wat ik bij mezelf herken.

Hoewel ik al jarenlang met verbindende communicatie bezig ben, merk ik dat ik soms niet in staat ben om rustig en empathisch te reageren wanneer iemand iets zegt dat me raakt of triggert.

Dat kan een leerling zijn, maar evengoed een vriend of iemand uit mijn familie.

Op zulke momenten weet ik misschien wel hoe ik zou willen reageren, maar lukt het me niet altijd om dat ook daadwerkelijk te doen.

Wat gebeurt er dan in ons? En hoe kunnen we leren om zo goed mogelijk met die geraaktheid om te gaan, zodat we niet automatisch reageren vanuit onze eerste impuls?

Wil je verder ontdekken?

Wil je graag verder ontdekken hoe je met meer empathie kunt luisteren, zowel naar anderen als naar jezelf?

In een volgend artikel ga ik dieper in op Focusing en hoe deze benadering ons kan helpen om met stress, moeilijke gevoelens en onze eigen geraaktheid om te gaan.

Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikels, inzichten en workshops?

Schrijf je dan in voor mijn nieuwsbrief. Onderaan mijn website vind je het inschrijfformulier.

Van begrijpen naar zelf ervaren

Misschien herken je iets in de voorbeelden uit dit artikel. Hoe gemakkelijk we soms proberen iemand gerust te stellen, advies geven of ons verdedigen, terwijl de ander vooral verlangt om gehoord en begrepen te worden.

En misschien merk je ook hoe moeilijk het kan zijn om werkelijk te luisteren wanneer iemand boos is, kritiek uit of iets zegt dat je raakt.

Actief luisteren klinkt eenvoudig, maar het vraagt oefening. Niet alleen om beter te leren horen wat er in de ander leeft, maar ook om aandacht te hebben voor wat er op zulke momenten in onszelf gebeurt.

Dat is precies waar we tijdens mijn workshops verbindende communicatie mee aan de slag gaan. We vertrekken vanuit concrete situaties uit ons eigen leven en oefenen hoe we onszelf kunnen uitspreken én naar de ander kunnen luisteren, ook wanneer er spanning is.

Binnenkort zijn er twee mogelijkheden om hiermee aan de slag te gaan:

Workshop verbindende communicatie in Oostende, op 28 en 29 november.

Een tweedaagse waarin je de basis van verbindende communicatie leert kennen en ermee oefent.

Meer informatie en inschrijven voor Oostende

Verdiepings- en oefenreeks in Vloesberg.

Tijdens vijf maandagavonden, van november 2026 tot februari 2027, verdiepen we ons verder in verbindende communicatie. We oefenen met situaties uit ons eigen leven en onderzoeken hoe we ook in moeilijke momenten in verbinding kunnen blijven.

Meer informatie en inschrijven voor Vloesberg

Je bent van harte welkom om mee te oefenen.

Gebaseerd op en vrij vertaald uit: Joan Klagsbrun (2001), “Listening and Focusing: Holistic Health Care Tools for Nurses”, Nursing Clinics of North America, 36(1), 115–130.

De dialogen zijn illustratieve voorbeelden uit het artikel en geen gedocumenteerde patiëntgetuigenissen.

VAN AUTOMATISCH REAGEREN NAAR CONTACT

Dit is wat we oefenen in de basisworkshop verbindende communicatie.

Niet hoe je elk conflict voorkomt of altijd perfect reageert, maar hoe je je automatische reacties sneller leert herkennen, opnieuw contact maakt met wat belangrijk is en van daaruit een andere stap zet.

Ontdek de basisworkshop

INZICHTEN VOOR MEER VERBINDING

Blijf op de hoogte

Ontvang nieuwe artikelen, inzichten over verbindende communicatie en aankondigingen van workshops in je mailbox.

Je ontvangt alleen berichten van mij en kunt je op elk moment uitschrijven. Lees meer in het privacybeleid.

INZICHTEN VOOR MEER VERBINDING

Blijf op de hoogte

Ontvang nieuwe artikelen, inzichten over verbindende communicatie en aankondigingen van workshops in je mailbox.

Je ontvangt alleen berichten van mij en kunt je op elk moment uitschrijven. Lees meer in het privacybeleid.

Frederic Ghys

Verbindende communicatie, persoonlijke ontwikkeling en bemiddeling

Frederic Ghys · Rue Beaufaux 35 · 7890 Ellezelles · België

Ondernemingsnummer: 0691.865.564 · BTW-nummer: BE 0691.865.564

© 2026 Frederic Ghys

Frederic Ghys

Verbindende communicatie, persoonlijke ontwikkeling en bemiddeling

Frederic Ghys · Rue Beaufaux 35 · 7890 Ellezelles · België

Ondernemingsnummer: 0691.865.564 · BTW-nummer: BE 0691.865.564

© 2026 Frederic Ghys