Hoe één onschuldige vraag een langverwachte familiebijeenkomst bijna deed ontsporen

Ik kwam aan in haar huis. Ik ging mijn (ex)-schoonouders ontmoeten, de grootouders van mijn dochtertje en haar broer, die ik ondertussen ook mijn broer noem. Ik keek er naar uit en vond het ook erg spannend. Zouden ze me nog warm welkom heten. Zouden er ongemakkelijke stiltes zijn, het zijn geen grote praters. Zou de pijn van de scheiding terug boven komen?

Ik klopte aan en direct kwam mijn dochtertje naar buiten en ook mijn broer Alex. Ze begonnen beiden op het zelfde moment tegen me te praten, wat nogal veel van mijn innerlijke bandbreedte vroeg. Ook Safta (oma) kwam naar buiten en gaf me een warme knuffel. Verder is het moeilijk om een gesprek te voeren want ze spreekt geen Engels of Frans en ik spreek geen van haar talen. Daarna zag ik Sabba (de opa) een warme glimlach en we gaven elkaar een ietwat knullige omhelzing. In het huis was er ook nog de buurvrouw, ik zei hallo tegen haar, ik had haar al een paar keer gezien en vorig jaar toen Saba en Safta er waren had ze mee taart gegeten.

Ik voelde me wat opgelaten met alle emoties en begon enthousiast met de buurvrouw te praten. Jenny kondigde aan dat we binnenkort zouden eten. Ik vroeg aan de buurvrouw of ze zou mee eten. Ze keek me wat verbaasd aan en zei dat Jenny dat niet had gevraagd. Ze keek naar Jenny, waarop Jenny zei, dat dit nu niet paste. De buurvrouw vertrok eventjes later.

Toen ik naar de keuken ging leidde ik uit de lichaamstaal van Jenny af dat ze op donderen stond. Ik vermoedde dat het te maken had met mijn vraag naar de buurvrouw. Ik voelde me ongerust over de sfeer in huis. Ik was er nog maar 5 minuten en ik voelde me wat verloren in de spanning, ik zag Saba en Safta naar me kijken met een argwanende blik (dat de blik argwanend was, was mijn interpretatie, misschien waren ze gewoon nieuwsgierig, verwonderd of vermoeid door al het reizen). Innerlijk voelde ik een angst en ongerustheid.  

Ik vroeg aan Jenny wat er scheelde. Ze antwoorde met een scherpte in haar stem ‘Het was niet aan jou om mijn buurvrouw uit te nodigen. Je hebt me in een moeilijke situatie gebracht’. Ik was geschrokken door de intensiteit. Ik stamelde ‘Ja, ik snap dat dit niet elegant was en dat het niet aan mij was om dat te vragen. Tegelijk kwam het gewoon spontaan in me op en zei ik het uit een zekere jovaliteit’. Dit verbeterde de sfeer niet.

Jenny reageerde niet en ging verder met het afwerken van het avondmaal. Alles zag er bijzonder lekker uit. Ik vond het zo jammer dat het samenzijn direct onder spanning kwam door dit gebeuren.

-Het is pas achteraf dat ik door had dat mijn relativering ‘het was spontaan en om joviaal te doen’ op dat moment er niet voor zorgde dat zij zich begrepen voelt. Waarschijnlijk hoorde zij vooral dat ik mezelf verdedigde. Maar terug naar de minder wijze realiteit van mijn bewustzijn in dat moment.-

Ondertussen dacht ik in mijn hoofd: ‘O nee, zal ze nu opnieuw heel de tijd kwaad blijven; voor een keer dat haar ouders hier zijn verkiest ze nu om zo in spanning te blijven’.

Ik merkte mijn gedachten op – ik heb een innerlijke oordeel-radar, als er oordelen verschijnen, wordt die actief.

Ik ken de risico’s van die oordelen maar al te goed.

Stel dat ik één van mijn oordelen zou uitspreken. ‘Het is toch niet redelijk om kwaad te zijn voor zo’n slip-of-the tongue’. Ja, dat zou de spanning niet doen verdwijnen.

Of stel dat ik in mijn hoofd de oordelen de vrije loop zou laten. Dan zou mijn innerlijke ergernis-niveau beginnen stijgen en zou er vroeg of laat iets uitkomen dat olie op het vuur zou gooien.

Dus ik activeerde mijn innerlijke spoedafdeling voor oordelen.

Alle hens aan dek.

Oordelen gedecteerd.

Gepaste zorg is vereist.

Eerst het oordeel even ruimte geven.

Vervolgens voelen wat er op dat moment in me omgaat. (paniek!)

Dan zoeken wat het gevoel me wil zeggen.

Wat wil ik?...  Ik wil gemak in het samenzijn.

Op het moment dat ik dat benoem voel ik ontspanning in mezelf en iets van verlichting.

Door die verschuiving, kan ik me ook openen voor wat er leeft in Jenny. Zij is duidelijk aangedaan en is misschien bang dat haar goede relatie met haar buurvrouw een deuk heeft gekregen. Zij wil dat haar huis en haar verhouding met de buurvrouw gerespecteerd werden.  Ja, ik kan wel begrijpen dat dit haar overstuur kan maken en ik begin te snappen dat ze haar grenzen wil bewaken.

Ondertussen was de spanning nog niet uit de ruimte verdwenen.

Ondanks mijn babystapjes in mijn ‘innerlijke werk’ voelde ik me nog wat onbeholpen en ook wel nog wat ongeduldig. Dus ik vroeg haar: ‘Wat kan ik doen, wat heb je nodig?

-De eerlijkheid gebied me om te zeggen dat in die vraag eerder de wens zat – Wat kan ik doen, zodat je niet meer kwaad bent en ik kan ontspannen – in plaats van – Wat heb je nu echt nodig om hiermee te kunnen zijn?

Haar antwoord was ‘Het zou fijn zijn als je je zou verontschuldigen’. Waarop ik stamelend antwoorde ‘Ik zie dat het moeilijk is voor je. Sorry dat ik dit aan je buurvrouw gevraagd heb, dat was niet aan mij, ik zie dat je hierdoor in een vervelende situatie bent gekomen’.

‘Ok’ was haar antwoord. De spanning bleef nog even hangen, maar eens we aan tafel zaten ontdooide de situatie en konden we terug grapjes maken en voelden we ontspanning.

In een verder verleden was de kans groot geweest dat mijn ergernis bleef hangen. Ik zou het haar kwalijk hebben genomen dat ze zo scherp reageerde en daardoor steeds minder ruimte hebben gevoeld om te zien waarom mijn vraag haar raakte.

Had zij anders kunnen reageren? Natuurlijk. Maar zodra ik me daarop richtte, belandde ik opnieuw bij wat zij volgens mij anders moest doen. Haar reactie had ik niet in de hand. Wel kon ik stilstaan bij wat er in mij gebeurde: mijn angst, mijn verdediging en mijn verlangen dat haar boosheid zo snel mogelijk zou verdwijnen. Pas toen ik daar iets meer ruimte voor maakte, kon ik haar opnieuw zien als iemand die geraakt was, en niet als degene die de avond aan het verpesten was.

We reageerden allebei vanuit iets wat voor ons belangrijk was. Het herstel kwam er niet doordat één van ons perfect communiceerde. Zij zei helder wat ze nodig had en ik kon daar, met enige vertraging en gestamel, op antwoorden.

Vind ik dat ik ‘perfect’ heb gereageerd? Nee, als ik met mijn kritisch oog kijk zie ik dat ik op veel momenten beter had kunnen reageren. Tegelijk geef ik ook erkenning aan wat wel goed ging.

Ik geloof dat ik elke dag een beetje wijzer kan worden. Of zoals Marshall Rosenberg het formuleerde “In Nonviolent Communication, we never try to be perfect. We try to be progressively less stupid”.

Het is door stap voor stap met zo’n situaties te oefenen dat ik manieren heb gevonden om er telkens beter mee om te gaan. Ik vind het zo kostbaar dat er plaatsen zijn om hier samen in te kunnen groeien, te leren en te oefenen.

Dit is wat we tijdens mijn basiscursus verbindende communicatie oefenen.

Niet hoe je voortaan ieder conflict voorkomt, altijd kalm blijft of elke boze medemens met drie perfect gekozen zinnen in een toonbeeld van redelijkheid verandert. Was het maar zo eenvoudig.

We oefenen hoe je opmerkt dat je automatische piloot het heeft overgenomen. Hoe je je innerlijke rechter vriendelijk maar kordaat vraagt zijn vonnis even uit te stellen. Hoe je onder je oordelen opnieuw ontdekt wat je voelt en wat er voor jou werkelijk op het spel staat. En hoe je je daarna kunt openen voor de ander, zonder jezelf weg te cijferen of te doen alsof alles oké is.

Je leert dus niet om perfect te reageren. Je leert sneller herkennen wanneer je de verbinding met jezelf en de ander aan het verliezen bent, zodat er opnieuw een keuze mogelijk wordt.

Soms levert dat een diepgaand gesprek op. Soms een aarzelende verontschuldiging. En soms gewoon genoeg ontspanning om samen aan tafel te gaan en opnieuw een grapje te maken.

Wil je leren hoe je ook op zulke momenten meer helderheid, keuzevrijheid en verbinding kunt bewaren?

Tijdens de tweedaagse basiscursus Meer vrede in je relaties onderzoeken en oefenen we dit stap voor stap, aan de hand van herkenbare situaties uit het dagelijkse leven. Niet om nooit meer boos, bang of defensief te worden, maar om er minder door bestuurd te worden wanneer het er werkelijk toe doet.